شبکه افق - 25 خرداد 1405

قرآن اینجا، اکنون (۶۱): ۱- قرآن و حریم خصوصی، حریم عمومی ۲- فاصله "وهم" تا "فهم" ۳- قرآن و کالبدشکافی "دوشخصیتی ها"

بسم‌الله الرحمن الرحیم

مرحوم طبرسی در تفسیر «مجمع‌البیان» آمده است که قرآن می‌فرماید: خیلی از تحلیل‌هایی که شما می‌کنید و قضاوت‌هایی که شما می‌کنید، قطعی و منطقی و شرعی نیستند. شما سه خبر را دارید و دو خبر را هم در تخیلات به آن اضافه می‌کنید؛ به یک نفر سوءظن دارید و بی‌خودی او را متهم می‌کنید و به یک نفر هم بدون دلیل خیلی اعتماد بیش از حد دارید و هر چه مدرک هم از او می‌بینید، باز هم خود را به آن راه می‌زنید. این‌ها هر دو غلط هستند.

او می‌گوید که اگر شما به اهل خیر گمان بد ببری، بد است. اما اگر به اهل سوء و افراد فاسد... طرف فاسد است، مکرر از او چیزهایی دیده شده است، چیزهای دیگر دیده شده است، اصلاً با دشمن است، سابقه بدی دارد، حرف‌های او مسموم است و این‌ها پر از زهر هستند «لَنَا أَنْ نَظُنَّ بِهِمْ مِثْلَ مَا ظَهَرَ مِنْهُمْ»؛ شما نباید به این‌ها خوش‌بین باشید و بگویید ان‌شاءالله گربه است! نه، گربه نیست، ببر است! شما باید درباره این‌جور افراد کاملاً هوشمندانه، کوچک‌ترین خبری را که می‌آید، در آن هندسه بگذارید که این آدم یک چنین سابقه‌ای دارد، یک چنین افکاری دارد و یک چنین متحدینی دارد. این حرف او معنی‌دار است. این را بررسی کنیم تا ببینیم چیست و منظور او چه بود.

حضرت امیر(ع) هم مواردی را که راجع به یک اشخاصی یک چیزهایی می‌آوردند، ایشان ندیده می‌گرفت. او را می‌شناختند و می‌گفتند این آدم، آدم بدی نیست حالا یک غلطی کرده است. آبروی او را نبرید. به خودش بروید بگویید تا بفهمد که ما می‌فهمیم او چه کار دارد می‌کند، ولی علنی چیزی نگویید. ولی حضرت امیر(ع) درباره این یکی دیگر گفتند همه‌جا بروید آبروی او را ببرید! گفتند آقا این دو نفر که یک کار را انجام دادند، برای چه دو جور برخورد می‌کنی؟ فرمودند برای این که این‌ها یک کار نکردند، دوتا کار انجام دادند. این‌ها دو نوع آدم هستند؛ هدف‌های آن‌ها فرق می‌کرد، انگیزه آن‌ها فرق می‌کند و آثار کار آن‌ها هم فرق می‌کند، با این که ظاهر آن یکی است.

یک‌جا حضرت امیر می‌فرمایند: اگر شما دیدید یک مرد و زن نامحرمی که اصلاً شما نمی‌دانید آن‌ها محرم هستند یا نه، با هم به داخل اتاق رفتند و نیم ساعت بعد بیرون آمدند و بعد یک قرائنی هم بود که خبری است، قضاوت کردن بر شما حرام است. ممکن است آن‌ها زن و شوهر باشند، ممکن است اصلاً در آن‌جا کار دیگری بوده است و ممکن است خواهر و برادر باشند. شما به هیچ‌وجه حق ندارید حمل بر منفی بکنید و حق تجسس هم ندارید که من بروم یواشکی مثلاً شنود بگذارم، دوربین بگذارم و تعقیب و مراقبت بکنیم تا بالاخره یک گندی و چیزی از این‌ها دربیاریم!

یک وقتی خلیفه می‌گوید من دیدم یک زن و مردی در یک گوشه‌ای مشغول بودند و ما باید این‌ها را بیاوریم و شلاق بزنیم. اختلاف شد که چگونه دیده‌ای؟ آیا کامل دیده‌ای؟ آیا دقیق دیده‌ای؟ آیا با جزئیات دیده‌ای؟ خلیفه می‌گوید بله، من مطمئن هستم که آن‌ها داشتند یک کاری می‌کردند و این‌ها تا ته خط هم رفتند! بعد او آمد و با حضرت امیر(ع) مشورت کرد و گفت: من باید چه کار بکنم؟ من که خودم دیده‌ام. می‌خواهم بگویم آن‌ها را بیاورند و شلاق بزنند! حضرت امیر فرمود: اگر تو بگویی آن‌ها را بیاورند و شلاق بزنند، خود شما هم باید شلاق بخورید؛ زیرا قرآن می‌فرماید چهار شاهد عادل لازم است. شما یک نفر هستید. باید چهار نفر با جزئیات دیده باشند و در یک جلسه به یک شکل با هم شهادت بدهند. اگر یک نفر بیاید و بگوید، ولو جناب‌عالی باشید، اتهام زده‌اید و اثبات هم نمی‌شود و خود تو باید شلاق بخوری! خلیفه گفت: آن‌ها را چه کار بکنیم؟ آیا آن‌ها را رها بکنیم؟ حضرت امیر(ع) فرمود: اگر موعظه یا تربیت می‌خواهی بکنی، بله، اگر خطایی کرده‌اند که باید چندتا تادیب بشوند، بله، اما حد زنا را شما نمی‌توانی اجرا بکنی. باید چهار شاهد باشد، نه یک نفر! در عین حال، حضرت امیر در جایی که حد الهی واجب می‌شد، ذره‌ای کوتاه نمی‌آمد.

در زمان خلیفه سوم که عثمان بود، شما می‌دانید که ایشان دو بار داماد پیامبر بود، اگر علی یک بار بود. عثمان باجناق حضرت امیر است. حضرت امیر در دوران حکومت او انتقادات زیادی می‌کرد و چند بار هم دعوای لفظی او شد و در آخر هم به خاطر برخی رانت‌خواری‌ها و برخی مسائل بیت‌المال شورش شد و خلیفه کشته شد و بعد مردم آمدند و با علی بیعت کردند. یک بار در زمان او، ولید حاکم حکومت اسلامی بود و عرق هم می‌خورد. بعد بعضی‌ها خیال می‌کنند در زمان معصوم همه چیز صددرصد درست بوده است؛ نه بابا! در زمان با حضور امیرالمؤمنین در دوران خلفا و قبل از او، حاکم اسلامی مدینه مست آمده بود در محراب؛ او امام‌جمعه بود و در محراب استفراغ کرد. یک وقت آمد نماز صبح را چهار رکعت خواند. یک نفر به او گفت آقا این نماز صبح است؛ و او مست بود. گفت خب من الان چه کار بکنم؟ حال من خوب است، اگر باید بیشتر بخوانم، بیشتر هم می‌خوانم! این‌ها رهبران و حاکمان حکومت اسلامی شده بودند.

یکی از آن‌ها با یک خانم رقاصه خیلی زیبا، خواننده و از آن سلبریتی‌های آن موقع بوده است. او گاهی شب‌ها با آن زن بود و بعد یک روز صبح گفت حالم خوش نیست، این عبا و عمامه و لباس‌های من را بپوش و تو برو به عنوان امام جماعت نماز بخوان! هیچ‌کس هم جرأت نمی‌کند چیزی بگوید. بعد هم صبح زود است و کسی حواس او نیست. یعنی او این زن را فرستاد تا برود و به جای او امام جماعت بشود. این‌ها به اسم حکومت اسلامی بنی‌امیه با اهل‌بیت درافتادند. در آن زمان ولید شراب خورده بود و هیچ‌کس جرأت نمی‌کرد بگوید حاکم اسلامی در مدینه گاهی یواشکی مشروب می‌خورد و مست می‌کند. خلیفه گفت باید ثابت بشود، هنوز که ثابت نشده به او اتهام می‌زنند و از این حرف‌ها می‌زنند. حضرت امیر فهمید که همه می‌ترسند و همه می‌دانند که این شخص مشروب می‌خورد، ولی می‌ترسند. خود ایشان بلند شد و گفت: مثل این که هیچ‌کس نمی‌خواهد حکم خدا را اجرا کند. حضرت امیر بلند شد، یقه ولید را گرفت، او را به زمین کوباند، شلاق را برداشت و خود حضرت امیر او را زد. حضرت امیر گفت حالا من می‌خواهم ببینم چه کسی می‌خواهد جلوی من را بگیرد. این‌جوری نیست که شما با حکم‌الله بازی کنید. ببینید، یک‌جا محکم و قاطع می‌ایستد و یک‌جا می‌گوید قانون این است، نه آن؛ برای چه این کارها را می‌کنید؟ نه افراط و نه تفریط! شما باید سر اصول محکم بایستید، اما بدبین و خوش‌بین.

یکی دیگر از خلفا و مقامات بالا، خودش به خیابان‌ها می‌رفت و می‌گشت و می‌آمد. یک روز او آمد و گفت بیایید این خانه را بگیرید و این‌ها را بیرون بکشید، زیرا باید مجازات بشوند. صدای تار و تنبور و بزن و رقص می‌آمد، من بالای دیوار رفتم و گفتم صاحب‌خانه! داری چه کار می‌کنی؟ صاحب‌خانه آمد دم در گفت بله، چه شده؟ او گفت داری چه کار می‌کنی؟ رفته‌اید در آن‌جا نشسته‌اید و دارید می‌زنید و می‌رقصید و معلوم نیست چه کارهای دیگری دارید می‌کنید و این حرف‌ها؟ آن شخص با این که خودش آدم فاسدی بود، ولی ضوابط اسلامی را می‌دانست. او گفت حالا اصلاً شما فرض بکن ما در این‌جا داریم گناه می‌کنیم. این گناهی که شما می‌کنی و به حریم خصوصی ما می‌آیی و سرک می‌کشی تا ببینی ما داریم چه کار می‌کنیم، این گناه بزرگ‌تر است یا گناه ما بزرگ‌تر است؟ بعد خلیفه فکر کرد و گفت: نه، تو راست می‌گویی، گناه من بزرگ‌تر است! او گفت اگر تو دیدی ما می‌خواهیم جامعه را فاسد بکنیم یا در خیابان علنی کاری داریم می‌کنیم، ما را مجازات کن. اما من و سه چهار نفر از رفقای من در خانه و زیرزمین می‌خواهیم گناه بکنیم. ما هم نمی‌خواهیم کسی را فاسد بکنیم یا سازمان‌دهی بکنیم، هیچ چیز، فقط خودمام هستیم. مگر تو حق داری تجسس بکنی تا ببینی ما داریم چه کار می‌کنیم؟ تو بگویی من می‌گردم تا یک منکری را پیدا بکنم، چون بعد می‌خواهم تو را نهی از منکر بکنم و ثواب آن را ببرم!

تجسس برای پیدا کردن منکر در حریم خصوصی افراد، حرام است و خودش منکر است. مگر این که شما بدانید این‌ها جمعی هستند که در خانه هستند، اما دارند یک توطئه و یک فساد اجتماعی را در آن‌جا طراحی و ترویج می‌کنند یعنی می‌خواهند به جامعه صدمه بزنند. اما اگر او در حریم خصوصی خود دارد گناه می‌کند، به ما مربوط نیست. در این‌جا فرمودند قضاوت نکنید، چون صد احتمال وجود دارد ولی بدترین احتمال در ذهن تو آمده است. صد احتمال وجود دارد.

از آن طرف، در برابر دشمن یا کسانی که فساد سازمان‌دهی‌شده دارند تنها جایی که استثنا شده و شما می‌توانی تجسس بکنی و باید بدبین باشی و تحقیق بکنی و حتی تجسس بکنی، جایی است که کسانی مشغول توطئه علیه جامعه یا علیه نظام و قانون هستند. آن‌ها را می‌شود، آن هم با رعایت حدود آن.

حتی من در فضای مجازی آقای هادی غفاری را دیدم که می‌گفت ما اول دهه شصت، مسئول این بودیم که ضدانقلاب‌ها را بگیریم. من بنی‌صدر را در یک جلسه‌ای دیدم - به نظرم در پاریس و قبل از این که بیایندحالا شک دارم در پاریس بوده است یا بعد از این که آمدند- دیدم یک زنی در جلسه حجاب ندارد، یک دامن کوتاهی در پای او است، پاهایش را هم این‌جوری باز گذاشته و نشسته است و بنی‌صدر هم در آن‌جا با او است. آن‌ها یک عکسی هم از یک چنین چیزهایی خلاصه پیدا کرده بودند. یک وقتی او نزد امام می‌آید و می‌گوید: یک چنین چیزی است! شما ببینید این رئیس‌جمهور کیست، زن او هم این‌جوری است و خانواده و خودش این‌جوری هستند. بالاخره آن عکس را به امام نشان می‌دهد. امام(ره) فقط یک لحظه نگاه می‌کند و می‌گوید این عکس را چه کسی گرفته؟ او می‌گوید ما نگرفته‌ایم، ما آن را پیدا کرده‌ایم. این چیز خیلی خوبی است که الان آبروی او را ببریم که این آدم لامذهب آمده و رئیس‌جمهور اسلامی شده است. امام می‌گوید: اگر من نمی‌دانستم که تو قصد بدی نداشتی و تو این کار را نکردی و این مدرک به دست تو افتاده است و اگر این را نمی‌دانستم و احتمال می‌دادم که تو رفتی تا یک چنین عکسی بگیری، پیدا کنی و بیاری، همین الان می‌گفتم تو را شلاق بزنند! حتی اگر برای زن بنی‌صدر باشد. گناه و فساد همه ممکن است باشد، ولی ما آن بخشی را که می‌خواهد به جامعه صدمه بزند باید با آن برخورد بکنیم تا نظام در خطر نیفتد و جامعه به خطر نیفتد. بعد می‌گوید: امام به من گفت که شما حق ندارید این عکس را در هیچ‌جا توزیع بکنید. بعد حتی عکاس آن را بازبینی نکرد و گفت عکاس این عکس چه کسی است و اصل این عکس در دست چه کسی است؟ یعنی برای این که بعداً باز کسی آن را منتشر نکند. یعنی او نگران زن بنی‌صدر هم هست، با این که این بهترین آتو برای ضربه زدن است. اما در عین حال، از همین امام پرسیدند اگر ما بخواهیم در حریم خصوصی جریان‌های ضدانقلاب که مشغول توطئه هستند تجسس بکنیم -که اگر ما تجسس نکنیم، نمی‌فهمیم آن‌ها دارند چه کار می‌کنند- امام با رعایت حدود اجازه می‌دهد و می‌گوید: دنبال همان چیزی که هست بگردید. آن‌ها دنبال یکی از مسئولین آن موقع بودند که بعداً دیگر از عرصه حذف شد، با این که قبل از انقلاب هم انسان فعالی بود؛ حالا من اسم او را نمی‌برم و همه او را می‌شناسند. این‌ها مشغول تعقیب بودند تا ببینند او دارد چه کار می‌کند، مثلاً فساد مالی یا هر چه، بعد فهمیدند که او با یک خانمی هم رابطه دارد؛ حالا یا قانونی کرده یا نکرده است، نمی‌دانم، ولی رابطه دارد. در آن‌جا هم امام با دادستان آن موقع که موسوی تبریزی بود و الان آن‌طرفی است، دعوا می‌کند و می‌گوید وظیفه تو مسئله دادستانی انقلاب است و تو باید مسئله انقلاب، امنیت، توطئه‌ها و این‌ها را بررسی بکنی؛ به چه حقی در این مسائل خصوصی دخالت کردی؟ آن وظیفه بخش دیگری است، اگر چنین وظیفه‌ای وجود داشته باشد.

همین امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: با دشمن حتی اگر برای صلح می‌آید و شما دارید قرارداد صلح می‌بندید، باید تیزهوش و بدبین باشید.» «إِنَّ الْعَدُوَّ...» بسا دشمن... به دشمن خوش‌بین نباشید و به عوامل داخلی او خوش‌بین نباشید. حتی اگر او به شما لبخند می‌زند و حتی اگر حرف‌های خوب می‌زند، با تردید نگاه کنید زیرا این‌ها ممکن است جزئی از یک نقشه باشد. می‌فرمایند: «فَإِنَّ الْعَدُوَّ رُبَّمَا قَارَبَ لِیَتَغَفَّلَ». بسا که دشمن در پوستین دوست می‌آید، به شما لبخند می‌زند، حتی خدماتی به شما می‌کند، اطلاعات خوبی به شما می‌دهد و همکاری‌هایی می‌کند، اما برای این که شما را دور بزند «لِیَتَغَفَّلَ» تا شما را غافلگیر کند. «فَخُذْ بِالْحَزْمِ». فرمودند در برابر این‌هایی که حرف‌های آن‌ها، مواضع آن‌ها و سوابق آن‌ها روشن است که چه آدم‌هایی هستند یا مشکوک است، «فَخُذْ بِالْحَزْمِ»؛ یعنی صددرصد با احتیاط و با هوشمندی برخورد کنید. «وَ اتَّهِمْ فِی ذَلِکَ حُسْنَ الظَّنِّ»؛ در این‌جا جای خوش‌بینی نیست. اگر شما در این‌جا خوش‌بین باشید، ساده‌لوح هستید و حتماً شکست می‌خورید. «لا تَأمَن عَدُوّاً وَ إن شَکَرَ»؛ شما هرگز و هیچ اعتمادی به دشمن نکنید، «وَ إن شَکَرَ»؛ ولو این که او می‌آید از شما ستایش می‌کند و ولو این که امتیازاتی به شما می‌دهد، شما از طرف او احساس امنیت نکنید. بعد می‌فرمایند اگر او به شما ظلم کرد، شما به آن‌ها ظلم نکنید. اما حتماً به آن‌ها بدبین باشید و اجازه تجاوز به آن‌ها ندهید و اگر زدند باید سیلی بخورند.

پس این تفکیک در مسئله حکمرانی دینی، به خصوص در مسائل امنیتی، خیلی مهم است، چون مرزهای آن گاهی محو می‌شود. یعنی از یک طرف شما باید بدبین باشید، اما نمی‌دانیم چقدر و به چه کسی؟! از یک طرف هم باید کاملاً مراقب باشیم تا در حریم خصوصی افراد برویم، اما باز هم ممکن است ندانیم تا چه اندازه و با چه کسی؟ ممکن است یک کسی خطا بکند، خطای کوچک‌ داریم و خطای بزرگ‌تر داریم. باز خطا با خیانت فرق می‌کند. این‌ها که مانند یکدیگر نیستند.

حضرت امیرالمؤمنین(ع) فرمودند پیامبر(ص) به ما می‌فرمودند: دنبال نقاط ضعف مؤمنین نگردید. شما در زندگی بقیه ذره‌بین نیندازید. اگر در زندگی خودتان ذره‌بین بیندازند، ده لکه پیدا می‌شود. هر کس چنین بکند، خداوند تبارک و تعالی به دنبال او می‌افتد. اگر تو به دنبال لغزش‌ها و گناهان افراد باشی، خدا به دنبال گناهان تو می‌افتد و خداوند هر کس را تعقیب بکند، او حتماً رسوا می‌شود. همان کاری را که او با بقیه کرده است، مانند تهمت و بدبینی، خداوند او را به دست خودش و به زبان خودش و به دست نزدیکانش او را رسوا می‌کند، ولو او در خانه خودش مخفیانه این کار را بکند.

سوءظن به خودم و حسن‌ظن به دیگران! این موضوع در مسائل عمومی است. سوءظن داشتن به دشمن و عوامل او و کسانی که همراه او هستند و اعتماد نکردن به او حتی اگر او دارد با ما همکاری می‌کند، لازم است چون ممکن است یک پروژه باشد.

***

از شما چه بنهان من از جهاتی کمی هم خوشحال هستم! برای این که داشتیم خودمان را فریب می‌دادیم. الحمدلله همه درست هستند و بچه‌ها فلان هستند و... ، یک بخشی از جامعه هستند. گفت تو فکر کردی این حرف‌هایی را که می‌زنی، ما فهمیدیم تو چه می‌گویی و باور کردیم؟ ما اصلاً نفهمیدیم تو چه داری می‌گویی. ما اصلاً نمی‌فهمیدیم تو چی به ما می‌گفتی. ما فقط می‌دیدیم تو داری حرف می‌زنی و ما اصلاً گوش نمی‌کردیم.

وقتی در یک جایی یک پسری انتقاد کرد از قرآن و اسلام و... من جواب دادم. یک کمی هم با عقده جوابش را دادم، یعنی من خواستم حسابی حال او را بگیرم و خیلی هم حال او را گرفتم. یک چیزهایی گفتم که او اصلاً نمی‌فهمید. من یک بخشی از آن را خودم هم نمی‌فهمیدم! شما می‌دانید یکی از مرض‌ها این است که اگر تو یک چیزهایی بگویی که آن‌ها نمی‌فهمند، آن‌ها می‌گویند این‌ها خیلی مهم است! یعنی هر وقت تو می‌خواهی دیگران فکر کنند شما خیلی دانشمند هستید، چرت و پرت بگو. تو یک چیزهایی بگو که آن‌ها نفهمند تو چه می‌گویی و چه بهتر که خودت هم نفهمی! چون اگر بعداً از تو توضیح خواستند، تو نتوانی توضیح بدهی. من گفتم: جواب‌ها خوشت آمد؟ یعنی می‌خواستم بگویم خب حال تو را گرفتم؟ او گفت: از جواب‌های تو خوشم آمد، اما از خودت بدم می‌آید! ماجرا این است! من عقیده ندارم که لاپوشانی بکنیم.

شما این کماندوی آمریکایی را در فیلم‌های هالیوودی دیده‌اید که یک آمریکایی یک‌نفری در یک کشوری می‌رود و کل مردم آن‌جا را می‌خورد بعد قی می‌کند. چهارتا کماندوی آمریکایی می‌روند یک کشور را می‌گیرند و اسم آن را هم می‌گذارند ما نجات دادیم! همین شهید قاسم سلیمانی گفت: ما فیلم‌هایی از داخل پادگان‌های این‌ها داریم که آن‌ها شلوارهای‌شان را از ترس خیس می‌کنند، و از این پوشک‌های بزرگسالان می‌پوشند! او می‌گفت: افسر آمریکایی و سرهنگ آمریکایی نشسته‌اند و بچه‌های ما درگیر شده‌اند. سرهنگ آمریکایی دستور می‌دهد می‌گوید: به فلان جا برو! آن دیگری به او می‌گوید: خودت برو! آن‌ها گریه می‌کنند. ما از گریه افسرهای آمریکایی و انگلیسی فیلم داریم. آن‌ها خودشان را خیس کرده‌اند. آن‌وقت این‌ها در فیلم‌هایشان این‌طوری هستند. فرق واقعیت با فیلم همین است. ما هم خودمان یک مقداری گرفتار همین کرده‌ایم.

در زمان صلح رزمنده زیاد است، اما وقتی جنگ می‌شود رزمنده پیدا نمی‌شود. طرف می‌خواهد به مذاکره برود می‌گویند هرچه داریم بده برود! یکی هم می‌خواهد به مذاکره برود می‌خواهد هیچ چیز را ندهد و حق ملت را بگیرد. این خوب است و آن بد است و این موضوع معلوم است. مثل این که بگویند شما چطور به فلانی گفتید در میدان فوتبال برود و به آن دیگری گفتید نرود؟ خب چون او فوتبالیست نیست تنبل است و هر دقیقه دوتا لایی می‌خورد. این فوتبالیست کاربلد است. این از حق ملت دفاع می‌کند و تو خیانت می‌کنی. اگر خیانت هم نکنی، حماقت می‌کنی. آقا مذاکره با آمریکا خوب است یا بد است؟ مذاکره هم خوب است و هم بد است. چه کسی مذاکره کند؟ چگونه مذاکره کند؟ خروجی آن چه باشد؟ آیا ما مقاله به ISA بدهیم؟ بله، حتماً بده، منتهی دو- سه‌تا سؤال معقول هم بکن.

می‌گوید: ما پتانسیل بالقوه کارکنان، همکاران، دانشمندان و پژوهشگاه‌های کل دانشگاه‌های دنیا را از این طریق به دست آوردیم. ما سازمان‌های رقیب خودمان را در سراسر جهان الآن می‌شناسیم. شما خیال کردید این دانشمندان فیزیک هسته‌ای ما را زدند اتفاقی بود؟ این‌ها از طریق همین مقالات و ارتباطات شناسایی می‌کنند و می‌فهمند فلانی و فلانی شاه‌مهره هستند. حالا ببینیم تا کی آقای چیز را بزنند! می‌دانید که چندین بار خواستند ایشان را بزنند، اما نمی‌دانم برای چه نشد! آن‌ها نیروهای بی‌عرضه خودشان را می‌فرستادند. در هر کشوری پنج‌تا مغز- ده‌تا مغز است که آن رشته را جلو می‌برند و الا بقیه سیاهی‌لشکر هستند و بقیه حاشیه می‌زنند. همین الان هم همین‌طور است. همین الان ما در هر رشته‌ای هفت – هشت‌تا آدم حسابی داریم که سرشان به تن‌شان می‌ارزد. بقیه همگی همان‌ها را از درون کتاب‌ها برمی‌دارند توی دفترها می‌آورند و باز از درون دفترها به کتاب‌ها می‌رود. همان‌ها را هی حفظ می‌کنند و تکرار می‌کنند و برای آن فیش‌برداری می‌کنند. البته آن هم کار خوب و کار ارزشمندی است ولی توزیع علم است، تولید علم نیست.

ببینید، می‌گوید: در هر رشته‌ای در هر کشوری، آن‌ها را باید مدیریت کرد. می‌گوید: صداقت ایرانی‌ها ما را کشته است! ما خودمان این‌قدر صداقت نداریم! این موضوع مانند انتخابات و دموکراسی‌‌های ماست. آن‌ها انتخابات می‌کنند و همه مناظره‌ها در چارچوب است، دارند سقوط می‌کنند، به طوری که یک رئیس‌جمهور آن ترامپ می‌شود. نشانه زوال یک ابرقدرت و یک امپراتوری این است که رئیس‌جمهور آن... این دیگر اصلاً کمدی شده است. این‌ها همه علائم آلزایمر یک تمدن است. این‌ها دارند پیر می‌شوند و سقوط می‌کنند. شوروی سقوط کرد و حالا نوبت این‌هاست.

ببینید یک دختر خانم از خانواده مذهبی متعصب، به مقالات او در اینجا اصلاً کسی محل نمی‌گذاشت. یک‌مرتبه BBC و VOA مقالات او را مطرح کردند. بعد چون در آن‌جا مطرح شد، معاون دانشگاه او رفته بود گفته بود: خانم، شما همان خانمی هستید که خارجی‌ها گفتند؟ گفت: بله. معاون گفت باریک‌الله احسنت! همین! بعد آمریکا او را خواست و ایشان الان در آن‌جا رفته است. متأسفانه از خانواده مذهبی و باحجاب بود، اما آن‌جا که رفته، هفت - هشت سال مانده است بالاخره حجاب خودش و دین و مذهب و... همه را کنار گذاشته است، با این که هر چند وقت یک بار می‌آید حرم امام رضا(ع) را به جای همه نمازها و این‌ها زیارت می‌کند. او می‌گفت آن‌جا نظم و حساب و کتاب وجود دارد. خب معلوم است بعد تو می‌خواهی هی همه دانشمند بشوند.

اختلاف نامزدهای ریاست جمهوری در مناظرات آن‌ها سر این است که مثلاً بیمه فلان را بالا ببریم یا پایین بیاوریم؟ یا با خارجی‌ها چه کار کنیم؟ مثلاً برای سقط جنین اجازه بدهیم یا نه؟ در همین حد است. نه مثل اینجا که وقتی رئیس‌جمهورهای ما با هم مناظره می‌کنند، خودشان چهل سال در حکومت بودند از براندازها بدتر حرف می‌زنند! یعنی آن‌ها یک چیزهایی می‌گویند که ضدانقلاب تازه از این‌ها یاد می‌گیرد! شما هم در سال ۱۳۸۸ و هم در مناظره‌های بعدی دیدید. بعد هم همه آن‌ها مانند آدم‌هایی که از مریخ آمده‌اند اصلاً در جریان نبودند! بابا، سی سال است خودت این کارها را کردی! این صداقت ما در همه جا این‌ها را کشته، همین است. آن‌ها یک چیزهایی می‌گویند که در هیچ دموکراسی جهانی در مناظره این حرف‌ها زده نمی‌شود و اصلاً جرم تلقی می‌شود.

***

منافق دو چهره است و او حرف‌های خوب و کارهای کثیف دارد. خداوند می‌فرماید: آن‌ها با سر به جهنم می‌روند. یعنی ظاهر او مذهبی است، اما او پای آن نمی‌ایستد و صادق نیست. خداوند می‌فرماید: این‌ها وقتی از این عالم بروند، رنج خواهند برد و عذاب می‌شوند و خودشان هم باعث این عذاب شدند. البته «إِنْ شَاءَ اللَّهُ»، یعنی اگر خداوند بخواهد. باز در اینجا خداوند چراغ سبز هم می‌دهد که ممکن است بعضی از شما هم آدم‌های دورویی باشید، ولی چون ضعیف هستید، ممکن است خدا توبه شما را هم قبول کند. خداوند به ما و امثال بنده می‌گوید و امید می‌دهد و می‌گوید: با این که تو منافق هستی، ولی باز منافق تا منافق فرق دارد. بعضی از منافقین مریض و فاسد هستند و بعضی از منافقین ضعیف هستند. آن‌ها مریض نیستند، بلکه ضعیف هستند. یعنی او می‌خواهد آدم خوبی باشد، ولی تلاش نمی‌کند و جا می‌زند! نه این که او نتواند. ما می‌گوییم من می‌خواستم ولی نتوانستم. نه، تو نمی‌خواستی. حالا بعضی از ما هستیم که می‌خواهیم، ولی نه خیلی. این موضوع هم جالب است. خداوند می‌فرماید این‌ها را هم مأیوس نکن. «أَوْ یَتُوبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ»، ممکن است خداوند توبه این‌ها را بپذیرد یا بعضی از این‌ها اصلاح بشوند و در امتحان بعدی درست بشوند. باز ممکن است خداوند آن‌ها را بپذیرد. این‌طوری نیست که با یک خطا جهنم قطعی باشد، نه. «أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ کَانَ غَفُورًا رَحِیمًا». خداوند زیادی می‌بخشد. "غافر" یعنی بخشنده؛ "غفور" یعنی خیلی می‌بخشد. «رحیماً»، یعنی خداوند یک رحمت خاص و ویژه‌ای هم دارد که شما منتظر آن نیستید ولی ممکن است آن بیاید. اگر تو خیلی از ریشه فاسد نشدی، ولو غلط‌هایی کرده‌ای، خداوند می‌گوید باز هم مأیوس نباش.

من همیشه از این قسمت آیه بسیار خوشحال هستم که این تکه راجع به امثال ماست، یعنی راجع به من است؛ که می‌گوید: درست است که تو منافق هستی، درست است که تو کلاه‌بردار هستی، درست است که تو سوءاستفاده می‌کنی و تظاهر می‌کنی و... ولی هنوز ریشه تو بطور صددرصدی خیلی فاسد نیست. یک‌هو دیدی بعداً درست شدی، راه برگشت تو هم باز است. ولی آن‌ها کجا و تو کجا! آن‌ها مثل برق رفتند. ولی شما هم در همان مسیر می‌روید و بهشت و نعمت بالاخره خواهد بود.

یک تعبیر دیگر که باز در همین آیه آمده است - به آن دقت کنید - شما می‌دانید همان‌طور که به ما می‌گویند توبه کنید، خدا توابین را دوست دارد. "تواب" یعنی کسانی که گناه می‌کنند ولی آن را ادامه نداده‌اند توبه می‌کنند. نه این که او با خدا بازی درآورد و هی بگوید این‌جوری، باز باید بگوید توبه! باز دوباره همان لحظه که می‌گوید توبه، منظور او این باشد که حالا باز فردا هم دوباره می‌آیم و توبه می‌کنم، همین کار را می‌کنم و باز توبه! نه. به این تواب نمی‌گویند. تواب یعنی کسانی که بطور جدی شرمنده هستند و می‌خواهند در اولین دوربرگردان برگردند. توبه یعنی انقلاب علیه خود. توبه خیلی شجاعت می‌خواهد. توبه یعنی من خودم را اصلاح می‌کنم، من جبران می‌کنم. این خیلی آدم قوی است.

خدا می‌فرماید: من این آدم‌های گناهکار این‌جوری را دوست دارم، با این که آن‌ها گناهکار هستند؛ چون تواب یعنی گناهکار است اما توبه جدی می‌کند. خدا می‌گوید من این گناهکارها را دوست دارم؛ که می‌گویند من می‌خواهم برگردم جبران کنم و تلاش خود را می‌کنند چون باز یک صداقتی در این‌ها پیدا می‌شود.

اما آن‌هایی که گناه نمی‌کنند و مغرور هم هستند، خیال می‌کنند که ما که دیگه... الان همه فرشته‌ها پشت سر من ایستاده‌اند و نماز می‌خوانند و این‌ها به من اقتدا می‌کنند و جای خوب بهشت را هم آماده کرده‌اند و الآن همه پیامبران کنار می‌روند تا من بروم! می‌فرماید خداوند از این‌ها متنفر است. این خودبزرگ‌بین‌ها و... حالا تو چهارتا گناه نکرده‌ای، اما تو الان یک گناهی داری می‌کنی که از همه آن‌ها بدتر است و آن خودبزرگ‌بینی است. تو خیال می‌کنی من خوب هستم و بقیه همگی آشغال هستند! تو از همه آشغال‌تر هستی! تو خودت را پاک‌ترین آدم می‌دانی و بقیه را ناپاک می‌دانی، تو ناپاک هستی. خداوند دوست دارد این‌هایی را که گناه می‌کنند اما تلاش می‌کنند اصلاح کنند؛ ادامه نمی‌دهند و لجبازی نمی‌کنند. می‌فهمد و می‌گوید: حالا من یک غلطی کردم حالا آن را درست می‌کنم. می‌گوید خدا آن‌ها را دوست دارد.

حالا جالب است، یکی از اسماء و صفات الهی "تواب" است. خدا خودش هم تواب است. یعنی به ما می‌گوید تواب باشید، بعد می‌گوید: «إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ». خدا هم تواب است. اگر ما توبه بکنیم، معنی آن را می‌دانیم؛ اما خدا به چه چیز توبه کند؟ توبه خدا یعنی چه؟ توبه یعنی بازگشت. خدا می‌گوید: شما به سمت خدا برگردید، من به سمت شما برمی‌گردم. وقتی شما توبه کنید، من هم توبه می‌کنم. این تعبیر هم تعبیر بسیار مهمی است.

و می‌فرماید لطف خداوند شامل گناهکاران و خطاکاران هم هست و حتی شامل این مسلمان‌های ضعیف هم هست.

امیدوار هستیم که انشاءالله خدا از ما و شما قبول کند و این کاری که ما در این ده - پانزده روز کردیم، همان چیزی است که خداوند در قرآن فرموده است که در قرآن تدبر کنید. در مورد آیات بیندیشید و فقط برای تبرک نخوانید.

شما دیدید در ده - پانزده آیه، هزارتا مطلب بود که ما توانستیم به بخشی از آن‌ها اشاره کنیم. انشاءالله موفق و مؤید باشید. برای همه ازدست‌رفتگان دعا بکنید، برای مرحوم پدر ما و اخوی شهید ما هم همین‌طور، برای ازدست‌رفتگان خودتان هم «رَحِمَ اللَّهُ مَنْ یَقْرَأُ الْفَاتِحَةَ مَعَ الصَّلَوَاتِ».



هشتگ‌های موضوعی

نظرات

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد

capcha